26.7.69
Đoàn du kích đi cơng đạn về qua “Khe Sanh” bị Mỹ phục kích tại núi Cửa. Mấy thằng Mỹ đi phục mà nằm ngủ như chết, mấy đồng chí của ḿnh đi sát đến nơi mới nhận ra những thằng Mỹ nằm ngổn ngang trên những tảng đá. V́ vội vàng một đồng chí lọt chân rơi xuống vực sâu may mà vướng một ḥn đá nên mắc lại, bọn Mỹ liệng ḿn ra nhưng không gây thiệt hại ǵ. Một giờ sáng mấy anh đó mới trở lại Phổ An t́m gặp Hùng (thôn đội trưởng) liên hệ chỗ ở và kể lại chuyện trên. Nằm trong hầm ḿnh không ra chỉ lắng nghe nên không ngờ rằng trong số đó có Nhiều - thằng em út của Thuận - sáng ra nghe nói có du kích Nga Mân ḿnh hiểu ngay người đó là Nhiều, ḷng xót xa thương đứa em ngây thơ đó Chạy đi t́m nó nhưng địch càn lên, anh em đă dẫn nó đi trốn nơi khác. Vô cùng ân hận, ước ǵ gặp đứa em nhỏ, nắm bàn tay em an ủi động viên với t́nh thương của một người chị. Và em ơi, h́nh ảnh em là h́nh ảnh của đứa em trai mà chị đêm ngày thương nhớ thiết tha
27.7.69
Địch tập kích vào xóm lúc 18 giờ 30 - mọi nhà đang ăn bữa cơm chiều lật đật bỏ chén đũa, gồng gánh lên vai đi lánh địch. Ḿnh không theo, định có chuyện ǵ sẽ chịu công sự. Ngồi tiếp tục ăn cơm mà đạn chưa chịu trên đầu. Trời đă tối, Tâm và Hùng mới về. Nhận định t́nh h́nh thấy ở lại không ổn nên quyết định phân tán. Ḿnh đi Phổ Quang, Tâm và Hùng bật chạy lên 18, thấy Chín lề mề quá ḿnh bỏ đi trước.
Ra đi trong lúc trời chập choạng tối, một ḿnh ḿnh đi giữa xóm thôn vắng teo không một bóng người, ḷng ḿnh thấy tủi tủi thế nào ấy. Xuống đến nhà Phượng, căn nhà vắng lạnh không một bóng người, pháo bắn cây cối đổ ngổn ngang, mùi thuốc c̣n khét lẹt Chạy xuống nhà chị Thịnh, chị cho biết mọi người đă ra g̣ hết cả. Bây giờ rất khó đi v́ pháo bắn nên chị không thể dẫn đi được. Quả nhiên, chưa nói hết lời pháo đă nổ chát bên tai, lửa rực sáng cả khu vực ḿnh ở. Đành phải ở lại nhà chị Thịnh. Đêm nay, một đêm đầu tiên ḿnh phải sống bơ vơ, không có ai đảm bảo cho ḿnh ngoài những người dân đối với ḿnh chỉ có một t́nh thương b́nh thường. Gần hai năm nay đi đâu ḿnh cũng vô tư mặc dù giữa t́nh h́nh rất căng thẳng ḿnh vẫn thấy yên tâm v́ đă có người bảo vệ chu đáo, dựa vào họ ḿnh không phải lo lắng ǵ cả. Đêm nay chỉ một ḿnh ḿnh, lần đầu tiên kể từ ngày bước chân vào Nam ḿnh phải suy nghĩ: Địch càn xuống ḿnh sẽ chạy đi đâu? Nếu chúng tập kích vào đêm nay th́ phải xử trí thế nào? Cần liên hệ với ai để có công sự ở?
Hầm chật và nóng nên ḿnh cùng chị chủ nhà ra hè nằm. Muỗi vo ve bên tai làm ḿnh không ngủ được hay v́ những suy nghĩ cứ quẩn quanh bên ḿnh. Đêm đa khuya, đài phát thanh đă hết buổi phát thanh cuối cùng ḿnh vẫn chưa ngủ được. Có tiếng chó sủa ran trong xóm, ḿnh ngồi dậy căng mắt nh́n vào bóng đêm phát hiện t́nh h́nh. Bỗng nhiên một ước ao vô lư mà cháy bỏng thiết tha nối dậy trong ḿnh. Ước ǵ trên con đường kia sẽ xuất hiện một bóng người thân yêu, người đó là em, em sẽ gặp chị giữa lúc này. Có lẽ chị sẽ úp mặt trong cánh tay rắn rỏi của em, nước mắt chị sẽ thấm ướt trên đôi tay em mà chị lặng yên không giải thích v́ sao cả.
Tại sao ḿnh lại không nghĩ đến ai khác mà nghĩ đến em? Dễ hiểu thôi, v́ trong mọi gian nguy trên đất miền Nam này em ở đó săn sóc, bảo vệ ḿnh từng ly hmg tí, v́ em đă nâng niu, chiều chuộng ḿnh, không để ḿnh phải khổ dù chỉ là một việc làm nhỏ nhất em cũng không để ḿnh làm, một đoạn đường ngắn ngủi em cũng không để ḿnh đi một ḿnh… Bây giờ em đang làm ǵ? Có biết chăng đêm nay một ḿnh chị trong cảnh chạy càn bơ vơ lạc lũng này không?
29.7.69
Chiến tranh thật tàn khốc hết mức. Sáng nay người ta đem đến cho ḿnh một thương binh toàn thân bị lân tinh đốt cháy. Đến với ḿnh sau cả giờ đồng hồ kể từ lúc bị nạn mà khói vẫn c̣n nghi ngút cháy trên người nạn nhân. Đó là một cậu bé hai mươi tuổi, đứa con trai duy nhất của một chị cán bộ xă ḿnh ở. Một tai nạn rủi ro làm quả pháo lân tinh nổ khiến cậu bị bỏng nặng. Không ai c̣n nhận ra cậu bé xinh trai mọi ngày nữa. Đôi mắt đen vui cười hôm nay chỉ c̣n là hai hốc nhỏ mi mắt đă chín vàng, khói lân tinh vẫn c̣n bốc lên khét lẹt. Trông cậu ta giống như đem thui vàng trong ḷ ra. Ḿnh đứng lặng người trước cảnh đau ḷng đó. Mẹ cậu khóc mếu máo, hai bàn tay run rẩy sờ khắp người con, từng mảnh da bong ra, cong lên như miếng bánh tráng. Em gái và chị gái cậu vừa săn sóc cậu mà nước mắt ṛng ṛng chảy, c̣n một người con gái th́ sững sờ ngồi cạnh cậu đôi mắt dịu hiền đờ đẫn lo âu, từng lọn tóc đen bết mồ hôi dính trên đôi má đỏ bừng v́ xúc động và v́ mệt. Từ (tên cô gái đó) là người yêu của Khánh (tên cậu bé đó). Cô vừa khiêng Khánh xuống đây. Nghe nói cần có serum truyền, Từ đă lội sông đi mua ngay. Nước sông đang lên, không biết bơi nhưng Từ vẫn băng qua sông, t́nh yêu đă giúp Từ sức mạnh. Bây giờ Từ ngồi đó cạnh Khánh lặng yên, nhẫn nại. Vẻ đau khổ hằn lên trên vầng trán ngây thơ của cô gái xinh đẹp - nh́n cô ḿnh muốn viết một bài thơ về tội ác của chiến tranh, tội ác đă bóp chết triệu t́nh yêu trong sáng, bóp chết triệu hạnh phúc của con người nhưng ḿnh không viết được Ng̣i bút của ḿnh không sao viết hết dù đây là một trường hợp mà ḿnh đă thấy bằng tất cả giác quan và t́nh cảm của ḿnh.
30.7.69
Mười hai giờ khuya, anh Kỷ từ cánh Nam ra báo cho ḿnh một tin đau xót: Địch đă tập kích vào bệnh xá một cách hết sức bất ngờ. Liên đă bị chúng bắn chết trong lúc dẫn thương binh chạy. Anh em thương binh không hiểu ai c̣n ai mất…
Trong ba tháng trời, bốn lần bệnh xá bị đánh phá. Ḷng ḿnh cháy bỏng lo âu, ôi những người đồng chí của tôi, ai c̣n ai mất? Đang lang thang ở một nơi nào? Khó khăn đè nặng lên các đồng chí như ḥn núi lớn và cũng đè nặng trong ḷng tôi. Tôi vẫn c̣n đủ sức lật đổ ḥn núi đó chứ các đồng chí phải lật đổ nó đi thôi, nếu không nó sẽ đè chết chúng ta chứ không c̣n cách nào hơn cả.
Liên ơi, hôm nào tạm biệt Th., Liên c̣n hôn Th. và dặn đi dặn lại rằng Thùy phải cảnh giác, nhưng hôm nay người ngă xuống trước lại là Liên, cô gái xinh xắn và xuất sắc trong công tác, cô gái cưng của bệnh xá không c̣n nữa. Liên ơi c̣n sống ngày nào Thùy thề sẽ trả thù cho Liên, cho Lư và cho cả triệu người đă ngă xuống trong cuộc chiến đấu sinh tử này.
31.7.69
Chị Hạnh ra báo tin cụ thể về t́nh h́nh bệnh xá. Cũng đúng ngày 28, ngày mà cách đây tṛn ba tháng địch đă tập kích vào bệnh xá lần đầu. Bây giờ chúng lại t́m vào chỗ ở của ta, Liên đă hy sinh, anh Tư cũng đă hy sinh trên đỉnh đồi và Lệ th́ bị chúng bắt sống.
Buồn thương căm uất làm ḿnh lặng người mặc dù đă biết trước nhưng vẫn không thể b́nh tĩnh được.
Ơi những người đă mất và những người c̣n sống, chúng ta vẫn bên nhau, vẫn cùng sát cánh để chiến đấu với kê thù, vẫn có Liên, có anh Tư, có Lư, Hường, có triệu Linh hồn những đồng chí thân thương c̣n bên cạnh tôi, sống và chiến đấu cho đến ngày toàn thắng.
3.8.69
Gặp lại anh Tân sau ba tháng trời gian truân, tàn khốc. Anh Tân đối với ḿnh không phải là một đồng chí Bí thư huyện uỷ mà chỉ là một người anh thân thiết Không hiểu anh có đồng ư không nếu trong quan hệ ḿnh giữ trọn cái bản chất của một người con gái xuất thân từ Xă hội Chủ nghĩa, nghĩa là lúc nào cũng có cái b́nh đẳng thân thiết và thông cảm không hề phân biệt cấp bậc.
Hôm chia tay để anh đi về cánh Nam, ḿnh từ trong B́nh Mỹ trở ra, ḷng băn khoăn một nỗi là mong gặp anh rước lúc anh đi. Chiều gần tối ḿnh mới về tới nhà bỗng thấy anh đi ra. Trong bóng chiều chập choạng, màu áo của anh như điệp với không gian, chỉ c̣n thấy rơ trước mắt ḿnh một nụ cười tươi, một đôi mắt sáng và đen ngời trên khuôn mặt của anh. Bỗng dưng ḿnh thấy thương anh vô cùng, người anh lúc nào cũng giữ vững niềm lạc quan kỳ lạ. Muốn chạy đến bên anh, gục đầu trong cánh tay anh như những lần ḿnh đi xa về gặp ba má hay cậu Hiền nhưng ḿnh đứng yên không nói ǵ cả; quanh ḿnh c̣n có những người khác. Anh bắt tay ḿnh rối đi một đoạn c̣n dặn với "Cảnh giác nghe đồng chí Trâm?" (Ḿnh hiểu tiếng "đồng chí anh dùng ở đây). Không suy nghĩ ǵ cả ḿnh nói theo anh "Vào trong đó viết thư về nghe anh Tân". Nói xong ḿnh ân hận, nói câu đó người ta sẽ nghĩ ǵ, có ai hiểu hết t́nh cảm anh em giữa ḿnh và anh không? Hay là họ không hài ḷng khi thấy một đồng chí cán bộ đối với một đồng chí Bí thư một cách không đúng khuôn khổ.
Anh Tân ơi, có một điều làm em đắn đo khi xem anh như một người anh trai chí thiết chính là điều này. Anh là một cán bộ to nhưng em th́ không muốn điềm đó. Giá anh chỉ là một cán bộ như em thôi, em sẽ thoải mái hơn trong t́nh anh em đối xử hàng ngày. Anh nghĩ ǵ về đứa em miền Bắc này hở anh Năm?
5.8.69
Đi cấp cứu ban đêm, đường đi qua nhiều đoạn nguy hiềm, những con đường quốc lộ xe địch qua lại thường xuyên và những ngọn đồi nơi quân Mỹ đóng. Đèn từ những khu căn cứ rực sáng, ḿnh đi giữa cánh đồng Phổ Thuận, ba bên là ba nguồn sáng rực rỡ, núi chóp, núi xương rồng và những ngọn pháo sáng treo lơ lửng phía trước mắt. Những nguồn sáng ấy theo các ngả làm bóng ḿnh nghiêng theo các hướng, ḿnh có cảm giác như một diễn viên đang đứng trên sân khấu như những ngày c̣n là cô sinh viên Y khoa trong các buổi biểu diễn ca nhạc. Bây giờ ḿnh cũng là một diễn viên trên sân khấu của cuộc đời, ḿnh đang thủ vai một cô găi vùng giải phóng với bộ quần áo đen, đêm đêm theo du kích đi hoạt động giữa vùng ta và gần sát bên địch. Có thề ḿnh sẽ gặp địch và cũng có thể ḿnh sẽ ngă xuống, trong tay xách thuốc c̣n nắm chặt và người ta cũng sẽ thương tiếc người con gái đă hy sinh v́ cách mạng giữa tuổi đời c̣n xanh ngát ước mơ.
6.8.69
Hoàng hôn trên đồng lúa bao giờ cũng giữ được vẻ nên thơ dù giữa hoàn cảnh nào cũng vậy. Mới sáng nay địch càn vào Kim Giao, trong lúc tác chiến hai đồng chí đă bị thương nặng, một đồng chí hy sinh. Tang tóc c̣n đè nặng bên ḿnh vậy mà chiều nay đứng giữa đồng lúa chín vàng ḿnh bỗng thấy cuộc sống vẫn đang lên. Người ta vẫn gặt lúa tấp nập và nụ cười vẫn tươi trên khuôn mặt người cán bộ trẻ cùng đi với ḿnh. Anh ta tên là Công, người yêu của Liên. Liên chết hôm nay chưa được mười bữa, Công đau buồn khôn xiết nhưng giờ đây trước mặt ḿnh anh vẫn cười tươi và câu chuyện vẫn tràn trề sôi nổi. Mới lúc năy trước lúc đi anh ôm cây đàn măng-đô-lin chơi một bài nhạc vui. Ḿnh nh́n anh cảm thấy kỳ lạ. Nếu đặt ḿnh trong địa vị của Công th́ sao? Chắc không thể có nụ cười và tiếng đàn sôi nổi ấy.
15.8.69
“Ai chiến thắng mà không hề chiến bại.
Ai nên khôn mà chẳng dại đôi lần”.
Phải đọc và hiểu sâu sắc lời của Tố Hữu mới không bi quan trước cảnh này. Một trận ra quân, hai đồng chí bị thương nặng, sáu người hy sinh, mười người bị bắt sống. Trong số người hy sinh có anh Đáo, người Huyện đội trưởng của Đức Phổ. Ḿnh quen anh từ những ngày đầu bước chân về Đức Phổ, anh ít nói nhưng sâu sắc, rất sát người, sát việc và có nhiều uy tín trong quần chúng. Trong trận này anh đă tự ḿnh dẫn một tổ thọc sâu vào sát trung tâm quận, anh bị một viên đạn xuyên từ đáy lên đỉnh phổi, vết thương ngực hở mà không được băng bó nên anh choáng không hồi phục.
Giờ phút hấp hối anh cũng c̣n tỉnh táo, cũng c̣n đủ sức hiểu và không muốn làm phiền đến người khác. Vừa cấp cứu cho anh nước mắt ḿnh vừa chảy tràn trên mặt. Thương anh vô hạn, muốn t́m mọi cách cứu anh nhưng không có cách nào. Ḿnh như một chiến sĩ hai tay đă bị trọng thương, đành nh́n quân thù vũ khí trong tay xông đến giết ḿnh - uất ức căm thù làm ḿnh run tay. Không, ḿnh không đầu hàng đâu ư chí trả thù sẽ đem đến thêm nghị lực cho ḿnh. Anh Đáo ơi anh có c̣n nghe thấy tiếng em không? - Tiếng nói của một người đồng chí, một người em, một người bạn thề sẽ trả thù cho anh và cho những đồng chí đa ngă xuống v́ ngày mai thắng lợi.
17.8.69
Nhận được thư em, buồn buồn khi thấy em hỏi: "Chị có c̣n nhớ đứa em mộc mạc này không?". Chao ôi, sao mà em ngây thơ thế hở đứa em thông minh dũng cảm của tôi? Bao giờ chị cũng dành cho em nhớ thương trọn vẹn, bao giờ chị cũng thương em và biết ơn trước t́nh thương cao cả thiêng liêng độc đáo mà em đă dành cho chị. Em có biết không, chiều nay cũng như bao nhiêu buổi chiều khác, chị vẫn nh́n về trong ấy, qua lớp sương chiều chị vẫn nhận ra đỉnh núi xanh có một vệt đất đỏ, đó là đỉnh núi của quê em, ở đó có em đang đêm ngày nhớ thương lo lắng cho chị. Bao giờ quên được em đâu?
25.8.69
Những ngày căng thẳng tột bậc. Đêm đêm bọn Mỹ đi quanh làng chui nằm trong lúa để sáng sớm tinh mơ lại ḅ vào làng tập kích thật sớm. Sáng nay mới mờ mờ sáng chúng đă bao quanh xóm. Ḿnh xuống công sự với tư thế đă sẵn sàng, nằm dưới công sự nghe chúng la hét, lùng sục phía trên, cái cảm giác ghê tởm căm thù có một sức nặng như một trọng lượng đè lên trái tim ḿnh. Trong trận càn sáng nay, mẹ con chị Thu Hương bị thương. Chị Thu Hương, người y tá xă mà xưa rày ḿnh cùng ở với chị, mới đêm hôm cùng ngồi với ḿnh tâm sự cho đến tận khuya. Lần đầu tiên ḿnh nghe người mẹ của một đứa con "tập tàng" tâm sự về nỗi đau buồn trước sự lỗi lầm của họ. Thằng bé con chị bụ bẫm và xinh xắn như một đứa trẻ Tây âu sáng nay bị hai mảnh cối xuyên vào ngực đúng vùng tim không hiểu có sống nổi không. Chiến tranh là vậy đó, nó không từ trẻ nhỏ, không từ một bà già và đáng ghê tởm vô cùng là bọn Mỹ khát máu.
29.8.59
Người mẹ ẩy c̣n rất trẻ, nh́n khuôn mặt đầy đặn với nước da trắng trẻo và dáng người thon thả của chị ít ai biết được rằng chị đă có một đứa con lớn với ba trồi quân. Ḿnh không hiểu ǵ về chị lắm, chỉ sống gần Thiện - con chị - nhưng đêm nay không hiểu sao chị đem câu chuyện tâm t́nh của một người mẹ về đứa con duy nhất của ḿnh kề cho ḿnh nghe.
Thiện năm nay mười tám tuổi. Cha của Thiện đi tập kết, người mẹ trẻ ở nhà cặm cụi nuôi con. Thiện đă lớn lên trong t́nh thương kỳ diệu của mẹ. Quá thương con, chị đă nuông chiều con quá mức, ngày ngày mỗi buổi đi học Thiện đ̣i mẹ phải trả công, bước chân về nhà Thiện đ̣i ăn bánh, bữa nào cơm không có cá thằng nhỏ hờn bỏ cơm đi học, làm mẹ nó phải chạy theo năn nỉ để nó về ăn một chân cơm cho khỏi đói ḷng. Mười lăm tuổi Thiện đ̣i đi bộ đội, mẹ nó không cho nhưng Thiện đă nói là làm. Nó khai tăng một tuổi rồi theo một đồng chí bộ đội đi về đơn vị. Mẹ Thiện đưa con đi mà tin rằng giỏi lắm một tuần nữa con ḿnh sẽ về. cái thằng nhỏ suốt ngày đ̣i ăn vặt, chưa hề biết làm một việc nhỏ nào từ lúc lởn đến giờ mà làm sao đi bộ đội! Nhưng chị đă lầm, cuộc đời gian khổ nhưng vinh quang của những người bộ đội đă lôi cuốn được Thiện. Thằng nhỏ chịu đựng mọi gian nan cực khổ mà nó chưa hề tưởng tượng được ra. Thiện đă trưởng thành, mười bảy tuổi em đă thành một Đảng viên. Không hiểu sao em không hề viết thư về cho mẹ, đằng đẵng ba năm ṛng.
Ba năm… chắc Thiện không thể hiểu được rằng mẹ nó đă thương nhớ nó đến mức nào. Ba năm xa con cũng là ba năm ác liệt của quê nhà. Giặc càn quét đánh phá, chiếc hầm pháo nơi ăn ở cuối cùng của gia đ́nh chị cũng bị ḿn giật tan tành. Chị dẫn mẹ già đi t́m chỗ ở giữa mùa mưa, những ngày mưa lạnh nằm c̣ng queo trong một xó hè của người khác, chị chỉ đau khổ lo âu không hiểu con ḿnh ở đâu, có áo ấm mặc không? Với số tiền ít ỏi chị mua len đan áo cho con để đó đợi nó trở về. Hết mùa lạnh Thiện không về, chị sợ áo đă chật mùa sau, chị đem bán chiếc áo đó đan lại chiếc khác lớn hơn để đó đợi con về. Đêm ngày chị len lỏi đi t́m hỏi tin con "Anh ơi, đồng chí ơi, có biết thằng Thiện ở công trường I không?". Những người gặp chị vừa thương, vừa bật cười v́ câu hỏi ngớ ngẩn đó. Trời ơi, bộ đội th́ đông, vùng giải phóng th́ rộng chị hỏi vậy mới biết làm sao mà t́m?
Cho đến một ngày ḍ hỏi tin con đă về đơn vị 48, chị chạy đến đồng chí cán bộ phụ trách xin đi t́m gặp con. Thông cảm với nỗi ḷng người mẹ người thủ trưởng của chị hứa sẽ dẫn chị đi đến chỗ Thiện nhưng sau nhiều ngày công tác vất vả cộng với nỗi cực nhọc v́ t́m con chị đă kiệt sức, chị đau nặng nửa tháng trời, khi chị khỏi th́ đơn vị con đă lên đường hành quân đi chiến đấu. Lại những ngày xa cách lo âu đau khổ v́ nhớ con. Rồi có một bữa gặp một người quen cùng xóm đang công tác tại đơn vị Thiện đóng, chị mừng hơn được của. Chị chụp hỏi đồng chí cán bộ đó về con. Anh cán bộ đồng hương ngập ngừng báo với chị rằng cách đây một tháng sau ba lần xin về thăm mẹ mà chưa được phép, Thiện đă bỏ đi đâu mất.
Nghe tin chị như người điên. Bao nhiêu nhớ thương, khao khát, hy vọng mong chờ giờ đây như tuyệt vọng, không c̣n sáng suốt nưa chị chỉn người cán bộ đó không một chút nề nang: "Anh không xứng là người đồng hương v́ anh không có chút t́nh quê hương. Anh không xứng là một thủ trưởng v́ anh không có anh đồng đội… Anh không hiểu ǵ hết, con tôi mới rời vú mẹ mà anh đành đoạn không cho nó gặp mẹ sau ba năm nó nhớ tôi. Con tôi đâu? Nếu nó chết trên đường đi t́m mẹ th́… anh biết không? Tôi sẽ tuyên truyền để không một bà mẹ nào cho con đi giải phóng nữa đâu, Chị bỏ công tác đi Sài G̣n, chị không hiểu đi làm ǵ nữa nhưng chỉ biết rằng nếu ở nhà chắc sẽ điên và sống không nổi nữa.
Thực ra Thiện không đào ngũ, em đă chuyển đi đơn vị khác đặc biệt hơn. Trong một buổi đi cơng gạo em đă ghé qua nhà nhưng mẹ em đâu có ở nhà. Thiện lại lên đường. Ở Sài G̣n nghe tin con về, ngay chiều hôm đó chị ra mua vé tàu trở về Quảng Ngăi. Và chị đă gặp con, ôm con trong ḷng chị lan tay trên từng ke tóc, tùng vết sẹo trên người con. Con chị, thằng Thiện ốm yếu, nũng nịu ngày xưa nay đă là một đồng chí bộ đội với nước da ngăm đen và dáng người mảnh khảnh nhưng rắn rỏi. Thiện đă là một Đảng viên chính thức, một đồng chí trinh sát giỏi dạn dày gian khổ Nước mắt chị từng giọt rơi trên chiếc áo màu xanh lá cây đă bạc màu và đôi vai đă sờn v́ nhiều lần mang công.
Thiện xin đơn vị về nhà mười ngày. Mười ngày làm sao cho đủ với người mẹ ấy. Như một đám ruộng khô hạn giữa mùa hè, một gàu nước mát thấm thía vào đâu? Chị không cho Thiện về đơn vị nữa.
- Không đi đâu nữa hết. Có chết mày chết ở đây tao cũng thoả măn. Làm cách mạng ở đâu cũng được. Tao không để mày đi nữa đâu…
* * *
Nằm trên vũng cột giữa hai cột tre xiêu vẹo, ḿnh lặng nghe chị kể. Ḿnh cười mà nước mắt chảy dài theo những sợi tóc xoă ngang mặt. Thương chị vô vàn, cảm thông vô vàn với tấm t́nh của một người mẹ nhưng cần phải có một kết luận đúng đắn để chị trở thành mẹ Việt Nam điển h́nh về t́nh thương con cho đúng đắn, biết dâng con ḿnh cho Tổ quốc. Chị ơi, chị đừng để t́nh thương ấy sai đường lạc lối. Em sẽ chờ kết luận của câu chuyện đề ghi tiếp vào nhật kư của em.
Đêm khuya rồi Thiện đă ngủ ngon, cậu bộ đội trở lại bé bỏng trong cánh tay âu yếm của người mẹ. Thiện ơi, người giải phóng quân đă từng lăn lộn trên chiến trường với những chiến công rực rỡ, cháu hăy nói với cô đi, cháu sẽ xứng đáng là một giải phóng quân.
30.8.69
Mấy hôm nay nóng ruột lạ lùng, nghe ở Phổ Cường tác chiến ác liệt ḿnh thao thức lo âu, đêm ngày ra vào không yên dạ. Linh tính như báo một điều ǵ không lành… Và chiều nay quả nhiên tin buồn đến trong tin chiến thắng từ cánh Nam đưa ra: Trắng một đêm chiến đấu liên tục, ta diệt mười bốn tăng, một HU-LA, 15 xe nhà binh, diệt một trăm năm mươi tên Mỹ. Một du kích hy sinh, hai đồng chí bị thương. Ôi, sao đồng chí du kích đó lại là Nhiều, đứa em mồ côi cha mẹ, đứa em cưng của Thuận? Thương Nhiều chừng nào lại thương Thuận chừng nấy. Chắc em ḿnh héo hon từng tấc ruột. Em ơi chị hiểu ḷng em, ḷng đứa con mồ côi chiu chắt nuôi em ḿnh, lo cho nó từng bữa ăn, giấc ngủ, dạy cho nó từng lời ăn, tiếng nói. Bây giờ… Rất tiếc rằng chị không được gần em để ôm em trong ḷng xoa dịu nỗi đau khổ cho em, lau tùng giọt nước mắt chảy tràn trên đôi mắt long lanh của em.
Chiều nay địch tập kích vào làng khi đă lên đèn, xuống công sự tối om và ngột ngạt mà ḿnh chỉ nghĩ đến Nhiều, nước mắt ḿnh hoà với giọt mồ hôi. Nhiều ơi, chị và anh Ba, chị Bốn sẽ trả thù cho em nghe em!
1.9.69
Tiễn anh Tân lên đường đi họp ḷng ḿnh xao xuyến lo âu và nhớ anh. T́nh anh em đă lớn lên trong những ngày qua. Ḿnh cũng đă tin rằng với ḿnh anh có một t́nh thương đặc biệt - nó cũng chỉ là t́nh anh em, t́nh cách mạng nhưng có cái đậm đà sâu sắc của những tâm hồn hiểu biết và cảm thông nhau. Hồi chiều ngồi lật quyển sổ của anh thấy mấy lá thư ḿnh gửi anh vẫn cất trong trang sổ đó, mấy lá thư ngắn ngủi viết trong trang giấy xé vội. Ḿnh biết tính anh, thư từ anh xem rồi xé đốt cả loạt nhưng mấy tờ giấy đó anh vẫn giữ nghĩa là anh đă dành cho ḿnh một góc trong trang sổ của đời anh.
Trong những điều anh căn dặn anh Sơ (đồng chí Xă uỷ xă Phổ Văn) có việc phải bảo vệ ḿnh chu đáo không được để tổn thất đáng tiếc, không được làm hao hụt vốn liếng của Đảng. Ḿnh cười thầm khi nghe anh dặn: "Nhớ đấy tôi gửi đấy". Không hiểu anh Sơ có biết rằng trong câu gửi gắm ấy có t́nh người anh lo cho đứa em gái hay không.
Một cái tang đau đớn nhất đă đến với chúng ta. Bác Hồ đă từ trần.
Ôi, tôi không khóc mà thấy tim ḿnh rỉ máu đau xót không thề nào tả được. Bác ơi! Sao Bác lại vĩnh biệt chúng con khi sự nghiệp c̣n dang dở! Nước nhà chưa thống nhất, đồng bào miền Nam chưa được đón Bác vào Nam, mà Bác đă yên giấc rồi. Bác ơi, ở bên kia thế giới chắc Bác chưa yên ḷng khi nước nhà c̣n một nửa ch́m trong lửa khói, máu dân tộc Việt Nam c̣n chảy ṛng cho sự nghiệp của Bác và của dân tộc.
Nhớ Bác chúng con thề chiến đấu để sự nghiệp chung hoàn thành. Nhớ Bác, nước mắt đọng lại thành căm thù trút vào đầu giặc Mỹ.
Bác của con, của dân tộc Việt Nam, của tất cả những người vô sản trên thế giới hăy tin rằng Bác không bao giờ chết, tên tuổi và sự nghiệp của Bác sẽ c̣n sống muôn đời!
4.9.69
Thư anh Tân, lá thư do chính tay anh đưa ḿnh sau mấy bữa xa cách. Muốn nói với anh rất nhiều mà không sao nói được. Anh cũng vậy. Tất cả chỉ v́ một lư do rất giản đơn: quanh anh lúc nào cũng là người và việc! Làm sao để có một buổi dành trọn cho anh em ḿnh hả anh Năm? Không lẽ suốt năm suốt tháng anh em ḿnh cũng chỉ tâm t́nh với nhau qua những trang thư và nhật kư thôi sao Không, em không chịu đâu anh Năm à. Phải có một buổi nào anh nói cùng em nghe tất cả nghe anh.
13.9.69
Em ơi, khoảng cách không gian và thời gian càng xa th́ chị càng thấy gần em hơn. Nhớ thương và lo lắng cho em hơn bao giờ hết. Ngày gặp em xa như một điểm đèn mờ nhỏ giữa đêm khuya, chị là người khách đi đường mắt đăm đắm nh́n ngọn đèn mà ḷng khao khát mong đợi. Em có biết chị đă đấu tranh để em về gần chị như thế nào không? Khi thấy ư muốn không đạt được chị buồn đến nhức nhối. Giữa muôn ngh́n lo âu ác liệt chị không quên được một điều: Bao giờ gặp em? Bao giờ được sống gần em như những ngày xưa thân ái? Đừng ngă xuống nghe em, hăy sống, phải sống để c̣n có ngày chị được ôm em trong t́nh thương cao quư thiêng liêng mà chị đă đặt hết cho đứa em miền Nam ấy.
Cuộc chiến c̣n dài, chị em ḿnh đều là những người lính đứng ở tuyến trước. Ai biết rồi sẽ ra sao nhưng cứ tin đi, như Simonov trước đây đă tin trong bài thơ "Đợi anh về".
“Em ơi, đợi… chị về!
Đợi chị hoài em nhé…”
14.9.69
Những giấc mơ ghi lại những suy nghĩ đă hằn sâu trong suy tư của ḿnh. Ḿnh thấy ḿnh trở lại Hà Nội sau bao ngày xa cách, được gặp ba má, được gặp em và… ở Hà Nội mà lại có đứa em miền Nam. Ḿnh gặp Thuận, ngạc nhiên thấy em nh́n ḿnh không chớp mắt - đôi mắt long lanh nỗi đau buồn. Ôi, đó hẳn là h́nh ảnh thực của cuộc sống đầy gian khổ hôm nay.
Những ngày này ḿnh thường cảm thấy cô đơn và không sao ngăn được một nỗi buồn đè nặng trong tim. Bệnh xá chưa triển khai được, vẫn cảnh lang thang nay chỗ này mai chỗ khác. Chiếc giỏ xách tay nặng trĩu và nỗi lo c̣n nặng hơn nhiều.
23.9.69
Tháng Chín gần qua hết, thời gian qua nhanh đến không ngờ. Mùa thu đă về trên những đồng lúa ươm vàng. Cảnh ngày mùa lẽ ra phải vui v́ sự no ấm đă về sau bao ngày lao động vất vả nhưng giặc Mỹ, ngụy lăm le đe doạ đồng lúa. Những đoàn tàu sáng sớm đă đổ quân xuống đi càn, những trận pháo nện vào giữa cánh đồng đông đặc bên bồ lúa… Lo âu, căm thù đă át mất niềm vui của mùa gặt. Bỗng nhiên ḿnh nhớ đến những cuốn phim và những bài hát trên cánh đồng Xă hội Chủ nghĩa và ḷng quặn thắt một câu hỏi: Bao giờ, bao giờ miến Nam mới được Hoà b́nh, Tự do, Độc lập?
* * *
Thư cánh Nam gửi ra không có thư em. Qua những người khác biết em đau yếu và buồn rầu đến suy nhược. Nỗi xót thương em da diết trong ḷng. ở đâu làm ǵ cũng không quên được em. Chao ôi có cách nào san sẻ cùng em mọi khổ đau đó hở em? Cầu chúc em tôi b́nh an để c̣n gặp lại nhau em nhé. Từ nơi xa xôi gửi về em ngh́n vạn nhớ thương, có nghe không người em kỳ lạ của tôi!
20.10. 69
Rất lâu rồi không ghi nhật kư. Cuộc sống lẽ nào lại để mất dần những suy tư của một con người biết suy nghĩ hay sao? Không, ḿnh không muốn như vậy nhưng công việc đè nặng lên ḿnh. Và hàng ngày từng cái chết đau xót của anh em đồng chí làm ḿnh quên đi những cái thuộc về băn thân ḿnh nhưng quyển nhật kư này đâu phải chỉ là cuộc sống của riêng ḿnh mà nó phải là những trang ghi lại những mảnh đời rực lửa chiến đấu và chồng chất đau thương của những con người gang thép trên mảnh đất miền Nam này.
* * *
Anh Tám Vinh đă chết rồi! Anh Tám ơi, em không bao giờ quên anh, người nông dân chất phác cần cù thương vợ thương con và thương bạn bè đồng chí ḿnh với t́nh thương vô hạn. Những đêm khuya khi ḿnh ngon giấc ngủ anh lục đục chui trong bụi tre mở nắp công sự múc từng gàu nước để ngày mai nếu ḿnh có xuống ở đỡ bị lạnh. Và anh cũng đă nhường những chiếc công sự không ngập để anh ra ở chỗ công sự đầy nước và khó khăn... Anh chết rồi ư anh Vinh! Không! Anh vẫn sống. Người anh cần cù giản dị rất đỗi mến phục của tôi.