31.12.69
Đêm giao thừa của năm 1969 bọn ḿnh hành quân trên đường về trạm cũ. Buổi chia tay với những người quen và người thân trên đất Phổ Khánh để lại trong ḷng ḿnh bao kỷ niệm khó quên.
Cách đây gần một tháng ḿnh từ cánh Bắc trở về sau hơn hai năm xa cách, người quen đầu tiên ôm ḿnh trong ṿng tay siết chặt và nước mắt rưng rưng là Vân, người bạn gái thuỷ chung ấy đă thương yêu ḿnh như một người ruột thịt Biết lấy ǵ đền đáp lại những ân t́nh ấy hở Vân? Đêm nay lại ra đi, chân bước trên những con đường quen thuộc đầy gai lưỡi hùm mà ḿnh miên man suy nghĩ. Cuộc chiến đấu ngày càng ác liệt, cái chết gần một bên. Mới hôm nào đây chỉ chậm vài phút là ḿnh một là chết hai là nằm trong nhà từ của địch. Chỉ c̣n cách chúng không đầy hai mươi mét bọn ḿnh mới chạy, may mà cán bộ và thương binh khỏi ai sao hết, chỉ có điều ḿnh mất sạch toàn bộ ba lô, chỉ c̣n lại chiếc xách nhỏ gồm một hộp dụng cụ chuyên môn và một chiếc đài. Một đêm ngủ rừng và một ngày vượt núi bọn ḿnh đă ra đến chỗ ở của dân và cán bộ Phổ Khánh. Ở đó bọn ḿnh đă sống giữa t́nh thương của mọi người, cả gia đ́nh anh Bốn, Trừu với những Hơn, Long, Ba, Đức vv.. ấy đă nâng niu chiều chuộng ḿnh. ở đó có Hoan, có Tổng có anh Xu những người cán bộ giàu t́nh thương và tế nhị.
Chiều nay ra đi, những người quen thân đưa đi một đoạn đường dài. Bao giờ mới trở lại đây để lại ngồi trên chiếc ghe qua đầm An Khê lộng gió?
Chào Phổ Khánh thân yêu. Chào Vân, hẹn ngày sum họp.
1.1.70
Thêm một tuổi đời, vậy là cái tuổi ba mươi đâu c̣n xa nữa. Vài năm nưa thôi ḿnh sẽ trở thành một chị cán bộ già dặn đứng đắn Nghĩ đến đó ḿnh thoáng thấy buồn. Tuổi xuân của ḿnh đă qua đi trong lửa khói, chiến tranh đă cướp mất hạnh phúc trong t́nh yêu và tuổi trẻ. Ai lại không tha thiết với mùa xuân, ai lại không muốn cái sáng ngời trong đôi mắt và trên đôi môi căng mọng khi cuộc đới c̣n ở tuổi hai mươi? Nhưng… tuổi hai mươi của thời đại này đă phải dẹp lại những ước mơ hạnh phúc mà lẽ ra họ phải có…
Ước mơ bây giờ là đánh thắng giặc Mỹ, là Độc lập, Tự do của đất nước. Ḿnh cũng như những thanh niên khác đă lên đường ra tiền tuyến và tuổi trẻ qua đi giữa tiếng bom rơi đạn nổ Tuổi trẻ của ḿnh đă thấm đượm mồ hôi, nước mắt, máu xương của những người đang sống và những người đă chết. Tuổi trẻ của ḿnh đă cứng cáp trong thử thách gian lao của chiến trường, tuổi trẻ của ḿnh cũng đă nóng rực v́ ngọn lửa căm thù đang ngày đêm hun đốt. Và ǵ nữa, phải chăng mùa xuân của tuổi trẻ cũng vẫn thắm đượm thêm v́ màu sắc của mơ ước và yêu thương vẫn ánh lên trong những đôi mắt nh́n ḿnh. Một đôi mắt đen thâm quầng v́ thức đêm nhưng bao giờ đến với ḿnh cũng là niềm vui và sôi nổi. Một đôi mắt long lanh dưới hàng mi dài cũng vậy bao giờ cũng đến với ḿnh tha thiết tin yêu. Và đôi mắt tinh ranh của một người bạn gái nh́n ḿnh như hiểu hết, như trao hết niềm lin. Th. ơi! ĐÓ phải chăng là hạnh phúc mà chỉ Th. mới được hưởng mà thôi? Hăy vui đi, hay giữ trọn trong ḷng niềm mơ ước và để màu xanh của tuổi trẻ ngời rạng măi trong đôi mắt và nụ cười nghe Thuỳ!
2.1.70
Lớn rồi mà sao Th. vẫn là cô bé học sinh năm nào giận dỗi quay đi khi mà c̣n biết bao nhiêu điều chưa nói hết. Ḿnh vẫn là cô bé Th. nũng nịu trong chiếc nôi t́nh cảm. T́nh thương của mọi người thân yêu của ḿnh là chiếc nôi mềm ru ḿnh trong giấc mơ của tuổi trẻ. Bao giờ ḿnh mới hết đ̣i hỏi cuộc đởi phải chiều chuộng ḿnh Bao giờ ḿnh mới biết nhẫn nại như những người mẹ hiền, vợ đảm cam chịu mọi đắng cay về mọi mặt đề gia đ́nh êm ấm? Ḿnh th́ không được vậy, ḿnh chỉ có thể cam chịu mọi nỗi khổ về mặt vật chất dành cho người thân nhưng tinh thần th́ ḿnh phải là kẻ được ưu tiên!
4.1.70
Gặp lại anh giữa đám đông người. Không thề nói cùng anh được ǵ cả. Anh Năm ơi, sao t́nh thương không bao giờ được trọn vẹn giữa chiến trường lửa khói này phải không anh? Nhớ đêm nào trong buổi chia tay, anh cầm bàn tay em mà cũng chỉ nói được rằng: "ở nhà cảnh giác nghe em". Em nh́n đôi mắt anh biết hết anh dặn em những ǵ rồi đó.
Lại chia tay, ôi sao lúc nào cũng chỉ là chia tay, lo âu và thương nhớ. Đi đi, người anh trai thân thiết, người đồng chí thân yêu đă d́u dắt tôi qua những chặng đường gian khổ. Mong ngày gặp anh, em sê nói anh nghe tâm t́nh của đứa em gái mà anh đă dành trọn t́nh thương duy nhất của một người anh cho nó.
6.1.70
Công việc bộn bề làm ḿnh đau đầu hay c̣n v́ một việc ǵ nữa? Việc ǵ mà cảm thấy không thoải mái trong ḷng. Viên ngọc quư trong tay ḿnh đă đề rớt xuống đất. Dù có lượm lên màu sắc nó cũng không c̣n long lanh nữa, dù chưa vỡ nhưng nó đă xước mất rồi. Đáng buồn biết mấy hở Th.. Th. ơi! Xin Th. hăy làm như lời khuyên của M. người đồng chí yêu thương: Phải kiên định, thiếu kiên định dù chỉ một phút cũng có thể gây cho ḿnh những ân hận về bao hậu quả không sao lường trước. Hăy rèn giũa phẩm chất của một người Đảng viên nghe Th.. Cuộc đời Th. là một cuốn sổ, những ḍng chữ ghi trên đó đẹp như một bài ca nhỏ. Xin Th. hăy ghi tiếp những ḍng xứng đáng.
Hăy hứa trước toà án lương tâm đi Th. nhé. Th. sẽ giữ tṛn tất cả những ǵ cao quư của một người Đảng viên, một người trí thức.
M. hỏi Th.: "Anh có phải là Vũ Khiêm không khi Thuỳ là Hương Giang". Biết trả lời sao đây? Chiến tranh đă cướp của Th. mọi mơ ước về t́nh yêu. Th. không muốn và cũng không thể nghĩ đến nó bởi v́ cuộc sống quanh Th. không cho phép. Cho nên M. hăy đi đi, theo tiếng gọi của chiến trường và Th. ở lại - cũng là tất cả cho chiến trường. Hẹn ngày sum họp sẽ nói sau nghe người đồng chí yêu thương!
7.1.70
Tôi đứng đây giữa núi rừng lộng gió
Mưa dày trùm cả rừng cây.
Nghe gió mùa đông bắc thổi về đây.
Ḷng bỗng thấy nhớ thương da diết.
Ơi những người thân yêu ở nơi xa có biết
Tôi nghĩ ǵ trong giá lạnh chiều nay
Chiều nay…
Ai đi giữa hàng cây
Trên những con đường thênh thang của trái tim Tổ quốc.
Ai đi giữ công viên Thống Nhất
Nh́n bóng dừa nghĩ đến miền Nam
Và những bóng h́nh tha thiết yêu thương
Bỗng đang về đây giữa ḷng Hà Nội.
Như những đêm nào Hồ Gươm dạ hội
Vai kề vai vui đón xuân sang
Chiều nay…
Giữa đỉnh Trường Sơn
Người giải phóng quân trên đường ra trận tuyến.
Có nghĩ ǵ chăng hỡi người thương mến
Khi nh́n về dăy núi phương Nam
Sóng biển Sa Huỳnh vẫn mặn nhớ thương
Vẫn dạt dào đêm ngày vẫy gọi
Vẫn chờ anh với chiến công chói lọi.
Và hẹn ngày đất nước yên vui
Ta lại cùng nhau tay nắm trong tay
Đi đón mùa xuân giữ niềm hạnh phúc.
Chiều nay…
Trong căn nhà giữa xóm thôn quen thuộc
Ai nghĩ ǵ mà đôi mắt long lanh
Mưa nắng dăi dầu trên mái tóc c̣n xanh
Vẫn không phai trong ḷng t́nh thương cao đẹp nhất.
Có những đêm dài trên đường công tác
Ḷng bồi hồi khi trở lại đường xưa
Cũng đường này ta đă tiễn đưa
Trong những buổi chia tay nặng t́nh ruột thịt
Ai biết chăng dù ta có chết
Cho ngày mai cho đất nước tự do
Th́ trong ta vẫn trọn niềm mơ
Và trọn vẹn cả t́nh thương chung thuỷ
Chiều nay…
Trong ngh́n suy nghĩ
Ai khẽ thở dài thoáng nét lo âu
Tôi thấy rồi trong những đêm thâu
Một đôi mắt đen vẫn c̣n chưa nghỉ
Ai lo cho đồng bào, anh em, đồng chí
Ai đau ḷng khi bom đạn c̣n rơi
Ôi những người thân thiết của tôi ơi.
Giữa chiều nay tôi bay về sum họp
Tôi hôn những người thân và lệ tràn trong mắt
Giọt lệ chảy dài thắm mặn yêu thương
Đường đi bao nỗi gian nan
Bàn chân lội suối băng ngàn ta đi
Chông gai nào có xá ǵ
Mắt nh́n vẫn một hướng về ngày mai
Và ai có biết chăng ai
T́nh thương đă chắp cánh dài cho ta.
8.1.70
Cũng trên con đường này ngày xưa khi chia tay, em đưa ḿnh lên măi gần núi. Bây giờ cũng vẫn là em, vẫn t́nh thương thiết tha nóng bỏng và nặng trĩu lo âu nhưng em cũng chỉ có thể nói với chị bằng vài câu nói khô khan rồi chia tay chị. Trời tối đen như mực và mưa như trút nước, chị đi giữa đêm mưa không nhớ đường nên lạc măi – không trách em nhưng sao thấy cửi thân lạ lùng. Chị biết rằng trong cuộc họp ư nghĩ em đang làn theo từng bước chân chị run rẩy bước giữa con đường lầy lội, chị biết rằng em không thể tập trung mỗi khi nghe tiếng pháo nổ dọc theo đường chị đi. Nhưng… buồn biết mấy hở em? Sao ta lại không thề cùng đi như những ngày xưa? Em ơi, dù trong hoàn cảnh nào cũng vậy hăy rèn giũa cho t́nh thương sáng ngời như ngọc quư. Đừng để một vết nhơ nào trong đó nghe em. Chị em ḿnh hăy dũng cảm trong mọi gian nan, hăy b́nh tinh sáng suốt trong mọi t́nh huống quyết bảo vệ đến cùng t́nh thương trong trắng, thiêng liêng cho đến trọn đời.
* * *
Chỉnh huấn Đảng. Thấy sai lầm của đồng chí mà ḿnh rùng ḿnh. Đừng bao giờ nghe Th.! Đừng bao giờ để chi bộ phải có những cuộc họp kiểm điểm như vậy đối với Th..
* * *
Chiều nay ngồi trên chiếc sạp pḥng mổ ḿnh bỗng nhớ đến Liên, ở đây Liên đă sống và đă chết. Mộ Liên chôn trên đỉnh đồi, ḿnh cũng chưa đến thăm nhưng mỗi lần đến căn pḥng này ḿnh lại nhớ đến Liên. Cuộc sống thật là ngắn ngủi nhưng một ngày qua phải là một ngày xứng đáng. Đừng để ai đó khi kể lại lịch sử đời ḿnh có những tiếng chê bai.
9.1.70
Nhớ em - em là ai, là một người thân, một người đồng chí, là đứa em thân yêu hay một người xa lạ. Nên nói thế nào đây nhỉ?
Một chùm hoa vạn thọ
Và một nhánh hoa mai
Nở chen màu tươi thắm
Trong ánh nắng ban mai.
Cuộc đời rồi sẽ ra sao hở Th.?
10.1.70
Đại hội chi bộ, trong ba đồng chí chi uỷ mới có ḿnh. Ḿnh không ngờ bời v́ tuổi Đảng thật là quá non trẻ … Bước đường đi c̣n trăm ngh́n gian khổ, chúc Th. vững bước đi lên, đạp bằng mọi trở lực để xứng đáng làm một Đảng viên chân chính nhất.
12.1.70
Những ngày sống bên em, nặng những suy nghĩ, không nói th́ cũng thấy khó, mà nói th́ biết nói ǵ. Điều nào cần nói nhưng cũng đă nói rồi. ôi, biết nói ǵ đây khi mà cuộc sống tính bằng giây, bằng phút. Chị không muốn nghĩ xa, chỉ muốn nói những điều trước mắt. Điều đó là: một phút sống phải là một phút vinh dự. Trước mắt ta ngàn vạn chông gai, mong em hăy giữ tṛn t́nh thương tha thiết, lấy đó làm nguồn động viên, làm chỗ dựa cho cuộc sống nghe em.
13.1.70
Vậy là M. đă ra đi! Không thể nào ḿnh lại nghĩ sự việc như bây giờ. Tám năm về trước dưới rặng cây trên con đường cũ ḿnh hến M. đi Nam, không một lời hứa hẹn, không một giọt nước mắt trong buổi chia tay, để rồi suốt năm năm sau ḿnh dành trọn t́nh yêu thiết tha chung thuỷ cho người giải phóng quân ấy. Và ḿnh đă lên đường vào Nam theo tiếng gọi của Tổ quốc và t́nh yêu. Ḿnh đă gặp lại M.. Ai cũng tưởng rằng hạnh phúc đó không có ǵ sánh được. Nhưng cuộc đời thật lắm nỗi éo le. khi xa nhau ḿnh đă thiết tha thầm gọi tên M. trong từng giây từng phút, nhưng khi gặp nhau ḿnh đă để cho ḷng tự ái ngự trị lên trên t́nh yêu. M. không phải là của riêng ḿnh, đành rằng M. chỉ dành t́nh yêu cao nhất cho Đảng, cho nhân dân, nhưng nếu đề cho ḿnh quá ít yêu thương th́… không thể đáp ứng với trái tim sôi nổi yêu thương của ḿnh. Ḿnh không hề đ̣i hỏi phải gần nhau, phải cưới nhau mà chỉ mong rằng dù giữa bom rơi, đạn nổ giữa lửa khói chiến trường t́nh yêu vẫn sáng ngời rực rỡ. M. đă không làm được như vậy và ḿnh đă bắt con tim ḿnh phải quên đi những ǵ đă nuôi sổng nó trong hơn mười năm nay.
Ḿnh quả đúng như lời M. nhận định: "Th. có t́nh yêu đắm say mănh liệt thủy chung và nhiều tự trọng".
Ba năm qua hai đứa chỉ gặp nhau hai lần, ḿnh và M. đều cảm thấy buồn khi nghĩ đến t́nh yêu.
Lỗi tại ai? Tại ḿnh hay tại M.? Không ai trả lởi được, ai cũng bàn luận và góp ư cho cả hai đứa ḿnh. Người th́ khuyên ḿnh không cần thiết phải tiếp tục yêu một người không xứng đáng trong t́nh yêu với ḿnh. Một số người khác hiểu M. hơn th́ cố khuyên ḿnh đừng tự ái đề trở lại với nhau, nhưng hai đứa chỉ cười trước tất cả mọi ư kiến. Không ai hiểu nổi t́nh yêu của hai đứa đâu. Và để giải quyết được cũng không một ư kiến nào ngoài ư kiến của hai đứa.
Bây giờ M. ra đi không gặp Thuỳ, như lá thư M. viết lại “Sự sống của t́nh yêu không cần sự có mặt của nhau, dù ở Nam hay Bắc, dù là gần nhau hay cách ngàn dặm đường nắng mưa cát bỏng… ở đâu anh cũng vẫn là anh của tám năm qua và nhiều năm nữa để mà yêu em tha thiết. Hăy sống với nhau như một người thân yêu nhất trên đời. Quyền quyết định là hoàn toàn do em….”.
Cách giải quyết đó cũng được. ở đây ḿnh cũng sẽ dành trọn cuộc sống cho chiến đấu và công tác - không thể nào có t́nh yêu nào được và M. ở đó chắc cũng không thể nào có được một t́nh yêu chân chính khi nghĩ đến ai khác ngoài ḿnh.
Cuộc đời đă dành cho ta một đoạn đường như vậy th́ hăy ráng mà đi, bao giờ gặp lại nhau hăy nói tiếp đến tương lai.
Chúc M., người đồng chí yêu thương lên đường b́nh an - gởi theo M. ngàn vạn nhớ thương, t́nh nhớ thương của một người bạn và một người đồng chí.
15.1.70
Chiều mưa Đồng Răm.
Trở lại Đồng Răm. Ḿnh đă tạm biệt nơi đây ngày 28.4.69 khi mà bệnh xá bị địch tập kích vào. Hôm nay trở lại nh́n những nền nhà sụp đổ, ngổn ngang thân cây cháy, ḷng ḿnh tràn ngập xót thương.
Nơi đây đă ấp ủ biết bao nhiêu kỷ niệm vui buồn trong đời cách mạng của ḿnh, nơi đây đă kết nạp ḿnh dưới cờ Đảng sau bao ngày phấn đấu gian khổ.
Nơi đây đă rèn luyện ḿnh từ một sinh viên mới ra trường trở thành một cán bộ lănh đạo có nhiều thành tích trong công tác.
Nơi đây đă nảy sinh t́nh chị em cao quư thiết tha, mối t́nh đă nâng ḿnh đi vững bước qua ngàn vạn chông gai trong cuộc đời.
Ḍng suối này một buổi trưa nào ḿnh đứng chờ em, gốc cây này ḿnh đă ngồi cùng em sau những ngày xa cách... Bao nhiêu kỷ niệm lần lượt hiện ra trong óc ḿnh... Giặc đă chóp của ḿnh hai quyển nhật kư. Tuy đă mất những trang số vô giá đó, nhưng c̣n một quyển sổ quư hơn cả, đó là bộ óc của ḿnh, nó sẽ ghi lại toàn bộ những điều nó đă tiếp thu được trong cuộc sống.
21.1.70
Ḿnh tự thấy mấy bữa rày ḿnh có những cái bực ḿnh khà vô lư… Xuất phát từ đâu Anh em và cả chính ḿnh đều thay khó chịu.
Không thể như vậy được đâu Th. ơi, Th. hăy nghiêm khắc với ḿnh, rèn luyện Th. thành một người chị biết nhịn người nhỏ hơn, thành một người em ngoan ngoăn dịu hiền, làm một cán bộ có trách nhiệm, hiểu ư quần chúng và biết đặt quyền lợi chung lớn hơn tất cả. Phải khiêm tốn, uy tín là mọi người mang đến cho ḿnh bởi sự mến phục chứ không phải ḿnh tự gắn cho ḿnh được.
Mong Th. hăy nghiêm khắc khắc phục những thiếu sót trên.
22.1.70
Chiều vắng nơi Hóc Bầu, lóp chuyên khoa của Phổ Cường đă về để lại ngôi nhà trống trải vắng lặng bóng người. Ḿnh trở lại đây không thề giấu được nỗi buồn trước cảnh vắng vẻ này. V́ nhưng nhớ thương sao Th.? Chắc rằng trong những người trở về cũng có những người bùi ngùi chia tay nơi đây. Ôi! T́nh cảm bao giờ cũng căng mọng trong trái tim Th..
24.1.70
Đêm lạnh v́ những hạt sương tê buốt, trăng sáng như gương, cái lạnh cũng như những lưỡi dao lùa khẽ vào da thịt. Lớp dù mỏng không đủ ấm làm ḿnh run lên khe khẽ, cái lạnh làm ḿnh thao thức và h́nh như c̣n có một t́nh thương sôi nổi cũng tràn ngập trong ḷng ḿnh. Ḿnh nghe hơi thở người đồng chí thân yêu ẩm bên tai và nghe trái tim họ đập mạnh mẽ trong lồng ngực. Cuộc chiến đấu này trăm ngh́n gian khổ, hôm qua trên đường ḿnh đi, dấu giày giặc c̣n mới bên xác một người bộ đội ngă bên đường c̣n chưa chôn và những sợi dây gài ḿn giặc c̣n giăng đầy trên đường đi. Bọn ḿnh qua đèo ải giữa một thời gian trống, địch mới vừa quay đi và lát nữa nó lại trở vào phục kích lại… Cái chết quá gần gũi và giản đơn. Cái ǵ làm cho cuộc sống bọn ḿnh vẫn bừng lên mănh liệt Đó phải chăng là t́nh nhân ái giữa những con người? Đó phải chăng là niềm mơ ước ở ngày mai vẫn c̣n cháy bỏng trong ḿnh và những người đồng đội? Có phải vậy không hỡi người đồng chí yêu thương?