TT - Đây là một câu chuyện kỳ lạ. Rất kỳ lạ khi những ghi chép riêng tư của một cô gái Việt cộng lại được những người bên kia chiến tuyến ǵn giữ như một kỷ vật thiêng liêng.

H́nh ảnh cuốn nhật kư tại Viện lưu trữ Lubbock, Texas (Mỹ)

“Thùy Trâm không định viết cho cả thế giới này đọc, nhưng có lẽ chính v́ thế mà niềm tin sâu thẳm nơi chị được viết ra một cách chân phương, rơ ràng và tôi đă thấy chị có đủ dũng cảm để theo đuổi niềm tin ấy trong trận thử thách cuối cùng...”. Trong lá thư gửi cho người mẹ của người đă mất họ viết vậy, ngày 28-5-2005.

35 năm đă trôi qua, nhưng có một người con gái như thế vừa bất ngờ trở lại...

Sáng 25-4-2005, tôi nhận được một cú điện thoại bất ngờ. Đó là điện thoại gọi đến từ văn pḥng Quaker (1) Hà Nội. Người của văn pḥng báo tin hiện có một người Mỹ đang giữ cuốn nhật kư của chị gái tôi - liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Chị Thùy của chúng tôi.

Chị tôi hi sinh năm 1970 tại chiến trường Quảng Ngăi. Cống hiến của chị tôi ghi trong hồ sơ đề nghị truy tặng Huy chương kháng chiến chống Mỹ hạng nh́ rất đơn sơ: bác sĩ, hi sinh tại chiến trường. Thời gian công tác: năm năm, ba tháng, năm ngày...

Nước mắt của người cựu chiến binh
Trung tuần tháng 3-2005, một cuộc hội thảo thường niên về chiến tranh VN được tổ chức tại Trung tâm Việt Nam - Đại học Texas, Mỹ. Rất nhiều người đến dự. Tại hội thảo, người ta thảo luận về chiến tranh VN ở nhiều khía cạnh khác nhau. Frederic Whitehurst (2) và Robert Whitehurst (3) đă đến với bài nói về nhật kư của một nữ bác sĩ Việt cộng mà Frederic nhận được khi tham gia chiến tranh ở VN...

Ted Engelmann (4) là một trong những người có mặt ở hội thảo. Ba ngày sau khi hội thảo kết thúc, Ted sang VN. Ở Hà Nội, anh đă nhờ một người bạn làm ở văn pḥng Quaker Hà Nội t́m giúp gia đ́nh bác sĩ Đặng Ngọc Khuê. Những nhân viên ở đây rất nhiệt t́nh, lần theo manh mối ít ỏi có trong cuốn nhật kư, họ đă t́m sang tận Đông Anh, nơi bố tôi làm việc từ gần 50 năm trước. Nhưng ở đó, người duy nhất làm việc cùng thời với bố tôi cũng đă nghỉ hưu từ năm 2000.

Bệnh viện Đông Anh cử người về tận quê ông để hỏi địa chỉ gia đ́nh tôi. Ông lại chỉ sang Trường đại học Dược Hà Nội, nơi mẹ tôi công tác trước khi về nghỉ hưu từ 20 năm trước. Cứ như thế, bao trái tim nhân hậu đă chuyển tiếp cho nhau tín hiệu để cuối cùng giúp Ted t́m được gia đ́nh tôi và trao lại chiếc đĩa CD chứa đựng tâm huyết của người viết nhật kư 35 năm về trước.

Những ngày sau đó tôi nhận được rất nhiều thư của hai anh em Frederic Whitehurst và Robert Whitehurst. Họ kể về những năm tháng ở VN và hành tŕnh bao năm qua họ đă t́m kiếm gia đ́nh tôi như thế nào. Có những lúc họ tưởng như tuyệt vọng không thể nào t́m được gia đ́nh tôi, đă sợ rằng khi họ chết đi, hai cuốn nhật kư của chị tôi sẽ nằm trong đống giấy má b́nh thường không ai biết đến, bị quẳng đi, bị mục nát, bị quên lăng.

Họ nói với tôi rằng v́ không c̣n hi vọng t́m được gia đ́nh tôi, họ đă có ư định in hai cuốn nhật kư thành sách để cả thế giới được biết về một nữ bác sĩ cộng sản người Hà Nội đă sống và đă chết ra sao. Họ mong rằng từ cuốn sách đó sự nghiệp y tế của chị tôi sẽ c̣n được tiếp nối... Và trong nỗi tuyệt vọng như thế, họ đă trao tặng hai cuốn nhật kư cho Viện lưu trữ về VN Lubbock tại Trường đại học Tổng hợp Texas, để chúng có thể được ǵn giữ và chăm chút hơn khả năng họ có thể làm được.